Tristör nedir?

2
428

Tristör, SCR ya da doğru akım şalteri olarak da bilinir. Tristörler, güç elektroniği alanında en büyük buluşlardan biridir.

Tristör; P,N,P ve N tipi dört katmanın birleşiminden oluşur. Tetikleme ucuna Gate, anahtarlama uçlarına ise Anot ve Katot adı verilir. Eşleniği iki (PNP ve NPN) transistör ile yapılabilir. Boyutlarının küçük ve hafif olması, açılıp kapanırken ark oluşmaması, iletime geçme ve iletimden çıkma süresinin kısa oluşu, bakım gerektirmemesi, tristörün mekanik anahtarlamaya göre avantajlarıdır.

Tristör nedir

Tristörün doğru akımda kullanımı

Doğru akımda tristörün iletime geçmesi için öncelikle, Anot ucunda Katot ucuna göre pozitif gerilim olmalıdır. Bu durumda Gate ucuna uygulanacak pozitif bir gerilim tristörün iletime geçmesini sağlar. Gate ucuna uygulanan bu gerilim kaldırılsa bile tristör iletimde kalmaya devam eder.

Ancak tristörün sağlıklı çalışabilmesi için Gate ucuna uygulanacak gerilimin (VGT) ve üzerinden geçecek akımın (IGT) belirli değerlerde olması gerekir.

Örneğin BT152 tristör için IGT değeri minimum 3mA, maximum 32mA olmalıdır.

Bu nedenle Gate akımını seri dirençle sınırlandırmak gerekir.

Tristör doğru akımda iletime geçtikten sonra artık gate ucundan kontrol sağlanamaz. Gate ucundan kontrolün sağlanması için tristörü tekrar yalıtıma geçirmek gerekir. Tekrar yalıtıma geçirmek için ise farklı bir kaç yöntem vardır.

Bu yöntemlerden en çok kullanılanı Anot ve Katot uçları arasındaki gerilimi kaldırmaktır. Bunun için güç kaynağı devreden ayrılabilir veya güç kaynağına seri bir anahtar bağlanabilir.

Diğer yöntem ise Anot ucunun Katot ucuna göre daha negatif olmasıdır. (Uçlarına ters gerilim verilmesidir.)

Tristörün alternatif akımda kullanımı

Tristörün çalışma şekli alternatif akımda biraz farklıdır. Anot ucunun (+) , Katot ucunun (-) olduğu durumda (pozitif alternansta) Gate ucu tetiklenmiş ise tristör iletimdedir. Anot ucunun (-) , Katot ucunun (+) olduğu durumda (negatif alternansta) iletimde olan tristör yalıtıma geçer. Gate ucu tetiklenmiş olsa bile yalıtımda kalır. Bu nedenle doğru akımdaki çalışma şeklinin aksine alternatif akımda sürekli tetiklenmeye ihtiyaç duyar.

AC Tristör Devre

Yukarıdaki devrede anahtar kapalı olduğu (tristör tetiklendiği) sürece tristör; pozitif alternansta iletimde, negatif alternansta yalıtımtadır. Bu nedenle yük üzerindeki güç yarı yarıya azalmış olur. (Devredeki lamba yarı parlak yanar.)

Ancak tristörün Gate ucu RC zaman sabitine (T=R.C) göre kontrollü tetiklenirse yüke aktarılacak güç %0 ile %50 arasında ayarlanabilir.

Tristör Kontrol

Devrede kondansatör potansiyometre üzerinden şarj olur. Potansiyometrenin direnç değeri değiştirilerek tristörün tetiklenme zamanı ayarlanabilir.

Örneğin kondansatör uçlarındaki gerilim, pozitif alternansın tepe noktasında (90o) tristörü tetikleyecek seviyeye ulaşıyorsa yüke aktarılacak güç %25 olur.

Şimdilik bu kadar..

2 YORUM

  1. hocam iyi günler..sizden 10 k ohm pot. ile kontrol edilen 220 volt ac giriş 400 watt dimmer devresi çizimi alma şansımız var mı..(web de en düşük 250 k ohm pot.lu bulabildim) iyi günler

    • Standart dimmer devrelerinde tetikleme açısını ayarlayan pot ve pot ucundaki kondansatör değeridir. Devrede potu daha düşük değerde kullanacaksanız aynı oranda kondansatör değerini yükseltmeniz gerekir. Yani 500K x 0.1uF eşittir 10K x ( yeni C değeri) olmalıdır.

      Yanlız burada şöyle bir sorun olur. Direnç değerini 10 kat düşürüp kondansatör değerini 10 kat yükseltiğinizde kapasitif reaktans düşeceğinden bu koldan geçen akım artar. Hem bu kol ve devreye seri bağlı lamba üzerinden istenmeyen bir akım geçişi olur hemde Pot ve kondansatör üzerindeki ısı artar. Bu pek sağlıklı olmaz. Yani kısaca yüksek değerde bir pot ile yapman devrenin sağlıklı çalışması için daha iyi.

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz